Not seeing a Scroll to Top Button? Go to our FAQ page for more info.

lekcje tolerancji

lekcje tolerancji

Lekcje tolerancji to nasza propozycja przewodnika dla nauczycieli krakowskich szkół gimnazjalnych i licealnych o tym jak przeprowadzać ćwiczenia i warsztaty dla uczniów, których celem jest redukcja uprzedzeń i stereotypów oraz nauka tolerancji wobec osób, pochodzących z innych kultur. W tym dziale na naszej stronie internetowej będziemy zamieszczać dodatkowo krótkie porady, definicje niektórych pojęć oraz odpowiedzi na często zadawane pytania. Będziemy również zamieszczać odnośniki do materiałów multimedialnych, które można wykorzystać przy wprowadzaniu zagadnień równościowych na lekcjach.

Dodatkowo każdy nauczyciel, który ma jakieś wątpliwości lub chciałby uzyskać wyjaśnienia określonych kwestii może zdać nam pytanie pisząc na adres: biuro@interkulturalni.pl. Pytania wraz z odpowiedziami będą publikowane w sposób systematyczny na stronie. Bardzo chętnie udzielimy wszystkim informacji i dostarczymy wiedzy, która pozwoli lepiej zrozumieć określone zagadnienia z zakresu wielokulturowości i przeciwdziałaniu dyskryminacji.

CZĘSTO ZADAWANE PYTANIA:

Czym jest dyskryminacja?

Jest to zachowanie społeczne, w którym ludzie, grupy lub przedstawiciele władzy traktują innych ludzi w sposób zazwyczaj gorszy niż pozostałych w tych samych sytuacjach lub okolicznościach. Zazwyczaj takie nierówne traktowanie spowodowane jest określonymi cechami, które różnią tych ludzi lub osoby od innych.

Czym jest stereotyp?

Stereotyp to utrwalony, powszechny sąd o kimś lub o czymś, przypisujący komuś lub czemuś określone trwałe i niezmienne cechy dla nich charakterystyczne. Takie sądy najczęściej są uogólnieniami i uproszczeniami. Bardzo często mają negatywny wydźwięk. Stereotypy stanowią filtr przez który postrzegani są przedstawiciele określonych grup lub społeczności, niezależnie od swoich cech indywidualnych.

Romowie czy Cyganie?

Nazwa Cygan pochodzi z języków słowiańskich i wywodzi się od słowa biedny, ubogi, a zatem była narzucona tej społeczności z zewnątrz i powielała stereotypy na temat tej mniejszości etnicznej. Dlatego w drugiej połowie XX wieku wprowadzono termin Rom, Romowie, wywodzący się od wspólnego rdzenia jednego z wyrazów, który występuje we wszystkich wariantach języka romani. Wyraz ten jest neutralny w większości języków świata i nie posiada negatywnych konotacji, w przeciwieństwie do słowa Cygan. Romowie są również bardzo zróżnicowaną społecznością, mocno wewnętrznie się różniącą. Współcześnie mówi się o trzech głównych grupach narodowościowych – Romach, Sinti oraz Podróżnikach.

Jak nazywać przedstawicieli rasy czarnej?

W Polsce tradycyjnie na osoby czarne mówiło się Murzyni. To słowo zostało jednak uznane przez społeczność czarnych za obraźliwe i nie powinno być więcej używane, nawet mając na względzie wierszyk Tuwima o „Murzynku Bambo”. Sam wiersz również nie powinien być popularyzowany, gdyż ma charakter paternalistyczny, mimo iż ów paternalizm nie był zamierzony, lecz był konsekwencją kultury kolonialnej, w której wyrastał poeta. O osobach czarnych nie należy również mówić czarnoskórzy. Jest to twór językowy stworzony do wyróżniania osób czarnych spośród innych ludzi. Takie słowo stworzono jeszcze tylko i to błędnie wobec Indian amerykańskich, których nazwano czerwonoskórymi. Nie istnieją ludzie białoskórzy, czy żółtoskórzy. Czasem mówi się o śniadoskórych, na określenie Arabów czy Indusów, aczkolwiek równie dobrze można je zastosować do Hiszpanów czy Włochów. O czarnych nie należy również mówić Afrykanie, gdyż czarni mieszkają na wszystkich kontynentach i rodzą się lub stają się obywatelami większości krajów. Oczywiście jeżeli wiemy, iż ktoś jest mieszkańcem Afryki to można nazwać go Afrykaninem, jeszcze lepiej jeśli wiemy, z jakiego kraju pochodzi, bo wtedy możemy nazwać go Nigeryjczykiem, Senegalczykiem czy mieszkańcem RPA. Pewne kontrowersje dotyczą również nazwy Afroamerykanin na określenie czarnych obywateli USA. Nazwa Afroamerykanin najczęściej bowiem odnosi się do osób, które posiadają silną tożsamość rasową i czują związek ze swoimi braćmi, co nie dotyczy wszystkich czarnych w Ameryce. Dlatego też o osobach rasy czarnej mówimy czarni, tak jak o osobach rasy białej mówimy biali.

Czym jest antysemityzm?

Antysemityzm to najogólniej niechęć lub wrogość wobec Żydów. Ma ona różne źródła, ale postawy antysemickie kształtowały się od bardzo dawna, w zasadzie odkąd Żydzi zaczęli się osiedlać na różnych terytoriach. Tradycyjna forma antysemityzmu odwołuje się do rzekomej wrogości Żydów wobec chrześcijan, a także wykorzystywania chrześcijan, w szczególności dzieci do magicznych rytuałów (rytualne mordy). Współczesne formy antysemityzmu nakierowane są bardziej na wzbudzenie niechęci wobec Żydów, poprzez oskarżenia ich o dążenia do panowania nad światem, spiskowania, postawy egoistycznej i antypatriotycznej. Inna forma antysemityzmu oskarża Żydów o żerowanie na Holocauście, czyli wykorzystywania Zagłady do uzyskiwania nieuprawnionych korzyści majątkowych (odszkodowań) lub zwrotu majątku. Żydzi oskarżani są również o udział w aparacie komunistycznej represji. Antysemityzm może dotyczyć również bezrefleksyjnej krytyki Izraela i jego polityki bliskowschodniej. Źródłem antysemityzmu są uprzedzenia, stereotypy i nieprawdziwe sądy.

Jaka jest różnica między migrantem a uchodźcą?

Każdy uchodźca jest migrantem, ale nie każdy migrant jest uchodźcą. Ten ostatni jest osobą, która przebywa poza krajem swojego pochodzenia i z powodu uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu rasy, religii, narodowości, poglądów politycznych oraz przynależności do określonej grupy społecznej nie chce lub nie może wrócić do swojego kraju pochodzenia. Ów kraj nie zapewnia bowiem tej osoby ochrony i bezpieczeństwa. Pozostali migranci uchodźcami nie są. Osoby wybierają emigrację ze swojego kraju do innego najczęściej z przyczyn ekonomicznych, rodzinnych lub w celu kształcenia się. Współcześnie każdy imigrant wjeżdżając do danego kraju musi udowodnić swoje uprawnienie do wjazdu. Może być nim umowa o ruchu bezwizowym, wiza lub zezwolenie na pobyt czasowy lub stały. Nie wszyscy migranci, którzy przekroczyli granicę danego państwa posiadają takie uprawnienia. Dawniej mówiono o nich, iż są nielegalnymi imigrantami. Dziś mówimy, iż nie posiadają oni uregulowanego statusu (jeśli wjechali bez prawa do pobytu) lub są imigrantami nieudokumentowanymi (jeśli nie posiadają paszportu i dokumentów ze swojego kraju).


Czy multikulti to szkodliwa i niebezpieczna ideologia?

Wielokulturowość, czy inaczej multikulturalizm nie jest ideologią wymyśloną przez państwa zachodnie jako alternatywa dla państw narodowych. Wielokulturowość jest elementem rzeczywistości społecznej związanej z etnicznymi przekształceniami w ramach państw narodowych, będących konsekwencję migracji ludności. Wielokulturowe środowisko tworzą w danym miejscu ludzie, którzy zamieszkują obok siebie i jednocześnie wywodzą się z różnych kultur. Jest to fakt społeczny. W tym sensie Polacy mieszkający w Wielkiej Brytanii, będąc największą tam mniejszością imigrancką tworzą środowisko wielokulturowe z Brytyjczykami, Indusami, Pakistańczykami i przedstawicielami ponad stu innych narodowości. Wielokulturowość może się przejawiać na poziomie narodu, regionu, miasta, dzielnicy, kwartału,  nawet jednego budynku, jeśli tworzy się w nim mikrospołeczność. We współegzystencji kultur nie ma nic złego, jeżeli opiera się ona na otwartości, dialogu i wzajemnym wsparciu. Inne kultury mogą przekształcać i wzbogacać kulturę zastaną. Pokojowe współistnienie kultur jest podstawą efektywnej integracji.

Czy integracja i asymilacja to to samo?

Istnieją cztery zasadnicze sposoby przystosowania się do nowego środowiska kulturowego, z których integracja jest najkorzystniejszą jego formą. Polega zasadniczo na przystosowaniu się do kultury zastanej i jej akceptacji, przy jednoczesnym zachowaniu własnej tożsamości kulturowej i tradycji. W ramach tego mechanizmu dochodzi do wzajemnych relacji i wymiany kulturowej, wzbogacenia doświadczeń. Asymilacja jest z kolei formą przystosowania, w której imigrant w pełni przystosowuje się do kultury zastanej i odrzuca własną tożsamość, porzuca swoje obyczaje i przyzwyczajenia na rzecz kultury kraju przyjmującego. Asymilacja wciąż jest formą przystosowania pozytywnego o ile stanowi świadomy wybór imigranta. Jeżeli jest narzucona z zewnątrz, przez instytucje kraju przyjmującego stanowi formę przymusu, a niekiedy wręcz zbrodnię, formę kulturowego ludobójstwa. Negatywną formą przystosowania jest separacja, polegająca na życiu obok siebie, bez podtrzymywania kontaktów i dialogu między autochtonami a przybyszami. Każda ze stron żyje według wskazań własnej kultury i obyczajów, nie chcąc poznać siebie nawzajem. Ten typ przystosowania prowadzi do wykształcenia się gett etnicznych. Wina za ich powstanie zawsze leży po obu stronach, gdyż często kultura autochtoniczna nie chce się otworzyć na przedstawicieli kultur obcych. Ostatnim typem przystosowania jest wykluczenie lub wycofanie. W tym sposobie funkcjonowania człowiek staje się powoli dysfunkcyjny, przestaje się angażować w życie społeczne. Nie podtrzymuje ani tradycji własnych, ani nie przyjmuje kultury dominującej, Jego aktywność życiowa koncentruje się na elementach przetrwania, często w nieakceptowanych społecznie formach, np. przestępczości, prostytucji. Wykluczenie najczęściej ma charakter strukturalny, a zatem zależy od czynników społecznych i instytucjonalnych.

Czym jest monokultura?

Prawdziwe monokultury w zasadzie nie istnieją, aczkolwiek w założeniu jest to stan, w którym tożsamość danej grupy lub narodu budowana jest na ściśle określonych i zdefiniowanych cechach, a inne cechy, choćby obecne w danej kulturze od zawsze traktowane są jako obce. Czasem na narody zdominowane przez jedną wizję kultury mówi się, iż są homogeniczne. Wiele osób twierdzi, iż społeczeństwem monokulturowym jest Polska, a tradycja historyczna budowana jest wokół takich pojęć jak słowiańskie pochodzenie, religia katolicka, walka niepodległościowa i antykomunizm.

MATERIAŁY AUDIOWIZUALNE PRZYDATNE DO PROWADZENIA ZAJĘĆ:

Polecamy materiały Muzeum Etnograficznego we Wrocławiu z cyklu „Dolny Śląsk” o mniejszościach i migrantach w Polsce:
https://www.youtube.com/channel/UCSYhr4A5JapjeC2jB9_heTQ
Materiały obejmują mniejszości: niemiecką, ukraińską, karaimską, macedońską, grecką, żydowską, romską, łemkowską, kresowiaków i inne. Są bardzo ciekawe i stanowią doskonały materiał edukacyjny, obejmujący informacje historyczne, kulturowe, etnograficzne, geograficzne i językowe.

ROMOWIE

Stowarzyszenia romskie prowadziły w latach 2014-2015 akcję „Jedni z wielu”, która miała pokazać Romów jako społeczność wtopioną w polskie społeczeństwo, osiągającą sukcesy i wykonującą różnorodne zajęcia i zawody.
Linki do galerii z uczestnikami projektu i ich opisami można znaleźć pod adresem:
http://www.romarising.org/pl/polska


Galeria pokazuje również analogiczne projekty ze Słowacji, Czech i Węgier.
Znajdziemy tam m.in. informację na temat Delfina Zefiryna Łakatosza, wybitnego ucznia, stypendysty ministerialnego, filmowca, który zdecydowanie zaprzecza stereotypowi Roma analfabety.
http://www.romarising.org/pl/romowie/delfin-zefiryn-lakatosz

Oprócz niego znajdziemy również innych wyróżniających się przedstawicieli tej mniejszości.
Polecamy również zapoznanie się z projektem „Cygańska Wyspa”, jako przykładem wsparcia Romów w upełnomocnieniu.

 


Czym jest upełnomocnienie?
Upełnomocnienie to polskie określenie angielskiego zwrotu empowerment, oznaczającego ogół działań podejmowanych przez instytucję i inne podmioty w środowisku społecznym danej osoby, mające na celu wyposażenie jej w umiejętności, lub ułatwienie wykorzystania posiadanych kwalifikacji celem podnoszenia jej statusu życiowego oraz zapewnienia możliwości społecznego awansu.


Pieśni polskie i romskie Edwarda Dębickiego.
Polecamy ich wykorzystanie dla pokazania bogactwa kultury muzycznej i tradycji romskiej wtopionej w kulturę polską.


TERNO ft. Mahala Rai Banda "Cygańskie tango"
https://www.youtube.com/watch?v=pdMuR6CKvG0
Edward Dębicki "Terno" & Mahala Raï Banda
https://www.youtube.com/watch?v=TaOHmaSsypc
Taborowa Orkiestra Harfiarzy Romane Dyvesa 2014
https://www.youtube.com/watch?v=7490adjLecg
Hymn cygański „Gelem, Gelem”
Tutaj w wykonaniu Esmy Redzepovej, wielkiej romskiej pieśniarki.
Hymn romski to drugi, obok flagi, symbol narodowy Romów, uznany przez większość grup romskich, a także organizacje międzynarodowe. Przyjęcie romskich symboli narodowych odbyło się na I Światowym Kongresie Romów, zorganizowanym 8 kwietnia 1971 r. w Orpington koło Londynu. Spotkali się tam romscy aktywiści z 14 krajów i osoby zaangażowane we wspieranie tej społeczności. Ustanowienie symboli narodowych przez Romów świadczy o potrzebie jednoczenia wokół nich wszystkich grup romskich. Obecnie hymnem przyjętym na I Kongresie posługuje się również International Romani Union. Hymn romski nie odnosi się do terytorium, które byłoby romskim państwem, stanowi symbol mitologizujący takie wyobrażone miejsce na ziemi, jest namiastką własnej przestrzeni, elementem projektowanej tradycji. (za: Romopedią)
https://www.youtube.com/watch?v=-XCOyB7WStI


Materiały o życiu społecznym Romów:
Pierwszy z filmów stanowi materiał Polskiej Kroniki Filmowej i dotyczy sytuacji społecznej Romów na początku lat 90. Materiał może być bardzo pomocny na lekcjach historii lub wiedzy o społeczeństwie, gdyż odzwierciedla również rzeczywistość transformacji, która może być młodzieży słabo znana.
https://www.youtube.com/watch?v=ONwn6RMY95k
Bardzo dużo rzetelnych materiałów na temat społeczności romskiej znajduje się w bazie Fundacji Dialog-Pheniben, skupiającej akademiczki romskie i innych akademików zajmujących się studiami romologicznymi, działającymi na rzecz emancypacji społeczności romskiej.
http://dialogpheniben.pl/multimedia
W bazie tej znajdują się również dodatkowe materiały edukacyjne do prowadzenia zajęć poświęconych społeczności romskiej:
http://dialogpheniben.pl/materialy-edukacyjne

 

TATARZY
Dużo informacji na temat historii Tatarów można znaleźć na stronach organizacji i zrzeszeń tatarskich. Tego rodzaju materiały należy uznawać za szczególnie przydatne do nauczania, ze względu na to, iż tworzone są przez same mniejszości i zawierają mniejszościową perspektywę.
http://www.tatarzy.pl/historia.html
http://www.tatarzy.pl/wystawa1.html
W archiwum Polskiego Radio możemy znaleźć również audycje poświęcone mniejszości tatarskiej.
http://www.polskieradio.pl/39/156/Artykul/1395366,Kim-sa-polscy-Tatarzy
Na stronie Tataria.eu można znaleźć bardzo wiele informacji na temat tradycji i kultury polskich Tatarów. Mogą one być bardzo przydatne do realizacji lekcji na temat mniejszości etnicznych w Polsce.
http://tataria.eu/index.php/tradycje
Proponujemy Państwu także materiał filmowy dotyczący życia i historii Tatarów na Podlasiu
https://www.youtube.com/watch?v=xd0NQncI7zc
a także na Dolnym Śląsku
https://www.youtube.com/watch?v=PdO0vULh0Y8

 

ŁEMKOWIE

Polecamy film dotyczący mniejszości łemkowskiej oraz jej historii przygotowany przez Fundację Mieć Szansę wraz z Muzeum Historii Polski.
https://www.youtube.com/watch?v=nfdb8elIHVU
Poniżej prezentujemy materiał przedstawiający opowieść dotyczącą łemkowskich zwyczajów i tradycji, kultywowanych przez tą mniejszość etniczną w okolicach Komańczy. W menu bocznym, po otwarciu filmu w serwisie Youtube znajdują się również inne filmy z tej serii
https://www.youtube.com/watch?v=XXcny2TvtZg
Poniżej relacje z dwóch odsłon najważniejszych wydarzeń kulturalnych dla mniejszości łemkowskiej, tj. watr na południu i zachodzie Polski. W menu bocznym po otwarciu filmów w serwisie Youtube można znaleźć również inne filmy tematyczne.
https://www.youtube.com/watch?v=LPKXqc22K18
https://www.youtube.com/watch?v=-GM76KLRL8g
Prezentujemy również obszerny wywiad z Igorem Herbutem z zespołu LemON na temat tradycji łemkowskich oraz poczucia tożsamości i odrębności etnicznej.
http://muzyka.onet.pl/wywiady/igor-herbut-z-grupy-lemon-ciesze-sie-ze-moge-byc-dumny-z-tego-kim-jestem-wywiad/nctlt1


Pliki do pobrania:

Lekcje tolerancji. Pakiet edukacyjny dla nauczycielek i nauczycieli.pdf (Rozmiar: 861546 bajt�w)
Projekt i program Interhead.pl
Nasza strona wykorzystuje pliki cookies. Korzystanie z witryny oznacza zgodę na ich zapis lub wykorzystanie. Więcej informacji można znaleźć w Polityce Cookies.